Introduction
ผ้าเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตคนมาเป็นเวลายาวนาน โดยถูกนำมาใช้ประโยชน์หลากหลาย ทั้งเป็นเครื่องนุ่งห่ม และเป็นเครื่องใช้ต่างๆ เช่น เครื่องประดับตกแต่งสถานที่ เครื่องบรรณาการ ผ้าที่ถักทอด้วยเส้นใยต่างๆ ถูกนำมาเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมการแต่งกายมานานนับพันปี นอกจากจะใช้เพื่อปกปิดร่างกายและป้องกันลม แดด สภาพอากาศแล้ว ยังสื่อถึงประวัติศาสตร์ สังคมวัฒนธรรมในด้านต่างๆ เช่น ชนชาติ อาชีพ สถานะและบทบาททางสังคม ภูมิภาคที่อยู่อาศัย ทรัพยากร การเดินทาง ติดต่อค้าขาย และสื่อถึงความเชื่อของกลุ่มคนที่สวมใส่ เช่น ผ้าที่ใช้ในการประกอบพิธีกรรมบ่งบอกถึงความเชื่อ และการเชื่อมโยงระหว่างคนกับสิ่งที่อยู่เหนือธรรมชาติ ตลอดจนความเชื่อตามหลักศาสนา
ในกลุ่มจังหวัดที่เป็นพื้นที่ของอาณาจักรล้านนาในอดีตได้แก่ 8 จังหวัดภาคเหนือตอนบน ประกอบด้วย เชียงใหม่ เชียงราย ลำพูน ลำปาง แม่ฮ่องสอน พะเยา น่าน และแพร่ ล้วนแล้วแต่มีอารยธรรมที่เก่าแก่ ทั้งสถาปัตยกรรม ประติมากรรม วรรณกรรม และจิตรกรรม ปรากฏร่องรอยให้เห็นอยู่ทั่วไปในชุมชนและวัดวาอารามต่างๆ นอกจากนี้ในล้านนายังมีวิถีชีวิต วัฒนธรรม การกินการอยู่ และการแต่งกายที่เป็นเอกลักษณ์ อันบ่งบอกความเป็นตัวตนของคนล้านนา โดยเฉพาะวัฒนธรรมการแต่งกาย ปรากฏร่องรอยหลักฐานเกี่ยวกับการถักทอเสื้อผ้า เพื่อใช้ในการสวมใส่ในชีวิตประจำวัน และใช้ในการประกอบพิธีกรรม ผ่านทางภาพจิตรกรรมฝาผนังของหลายวัด เช่น วัดภูมินทร์ จังหวัดน่าน และวัดอื่นๆ อีกหลายวัดในภาคเหนือ
ผ้าที่เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตของคนในภาคเหนือมีความหลากหลาย เพราะประกอบไปด้วยกลุ่มคนหลายกลุ่มที่มีวิถีวัฒนธรรมที่แตกต่างกัน เช่น กลุ่มคนเมือง ซึ่งถือว่าเป็นคนพื้นเมืองของล้านนาและมีวัฒนธรรมเกี่ยวกับผ้าที่มีเอกลักษณ์ นอกจากนี้ยังมีกลุ่มชาติพันธุ์อีกหลายกลุ่ม ทั้งที่อยู่อาศัยในพื้นที่แต่เดิม และที่เดินทางเข้ามาติดต่อค้าขาย แต่ละกลุ่มชาติพันธุ์ล้วนมีผ้าที่แตกต่างหลากหลาย ทั้งในด้านกระบวนการผลิต หน้าที่การใช้งาน ความเชื่อ และความหมายของผ้าแต่ละชนิด วัตถุดิบ ความเปลี่ยนแปลง ฯลฯ สิ่งเหล่านี้นอกจากจะสะท้อนให้เห็นสังคมวัฒนธรรมของชุมชนแล้ว ยังทำให้เห็นประวัติศาสตร์และความเปลี่ยนแปลงของสังคมวัฒนธรรมแต่ละช่วงเวลาได้อีกด้วย
ด้วยความสำคัญขององค์ความรู้ในเรื่องผ้าล้านนา เครือข่ายพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นล้านนาจึงจัดงานมหกรรมพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นล้านนา ณ อำเภอลอง จังหวัดแพร่ ในชื่องานว่า “งานมหกรรมพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นล้านนา: มหัศจรรย์สีสันเส้นด้ายลายผ้าล้านนา” เพื่อถ่ายทอดข้อมูลความรู้เรื่องผ้าล้านนาให้คนในพื้นที่อำเภอลอง จังหวัดแพร่ และจังหวัดใกล้เคียง และผู้ที่สนใจได้ศึกษาเรียนรู้ เห็นคุณค่าในการอนุรักษ์ การถ่ายทอด การสืบต่อความรู้ และพัฒนาไปสู่การใช้ประโยชน์ได้อย่างยั่งยืน โดยได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ศึกษา รวบรวม และจัดเก็บองค์ความรู้เรื่องผ้าและวัฒนธรรมการแต่งกายของล้านนา จากนั้นนำข้อมูลดังกล่าวมาจัดแสดงในงานมหกรรมพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นล้านนาในครั้งนี้
โดยแบ่งประเด็นในการศึกษาออกเป็น 5 ประเด็น ได้แก่ 1. ผ้าแห่งศรัทธา หมายถึง ผ้าที่สร้างและใช้ในความเชื่อและศรัทธาในพุทธศาสนา 2. นานาเครื่องหย้อง ศึกษาเครื่องแต่งประดับที่ต้องสวมใส่คู่กับเสื้อผ้า 3. ผ้าพี่น้องชนเผ่า หมายถึง เสื้อผ้าเครื่องแต่งกายของกลุ่มชาติพันธุ์ในภาคเหนือ โดยเลือกศึกษา 10 กลุ่ม ได้แก่ อาข่า ลาหู่ ม้ง เมี่ยน จีน ปกาเกอะญอ ขมุ ลีซู ลื้อ 4. ภาพผ้าเก่าคนเมือง คือการศึกษารวบรวมภาพถ่ายที่สะท้อนถึงการแต่งกายของคนล้านนาในอดีต ทั้งจากภาพถ่าย จิตรกรรม 5. ลือเลื่องผ้าเมืองลอง ศึกษารวบรวมข้อมูลที่เกี่ยวกับผ้าเมืองลอง เพื่อสร้างความรู้เกี่ยวกับผ้าที่เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตของคนล้านนาในหลากมิติ ทั้งภูมิปัญญา ความเชื่อ ประวัติศาสตร์ ความเปลี่ยนแปลง และการสืบสานต่อยอด จากกระบวนการดังกล่าวทำให้เครือข่ายพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นล้านนาพัฒนาศักยภาพในการจัดการความรู้ รวมทั้งสร้างกระบวนการทำงานเครือข่ายร่วมกันมากขึ้น นอกจากนี้ยังเป็นการสร้างการรับรู้และการมีส่วนร่วมให้กับหน่วยงานภาครัฐ เอกชน และประชาชนในพื้นที่ เพื่อนำไปสู่การอนุรักษ์และการถ่ายทอดสู่เยาวชนคนรุ่นหลังได้อย่างยั่งยืนสืบไป